ბევრი კატის პატრონი ამჩნევს, რომ მათი ფუმფულა მეგობარი ხშირად უკიდურესი პრეტენზიულობით გამოირჩევა საკვების მიმართ. მეცნიერული კვლევები ადასტურებს, რომ ეს არა უბრალოდ “ხასიათი”, არამედ მათი ბიოლოგიური მოწყობის შედეგია. კატის მიერ სამყაროსა და საკვების აღქმა რადიკალურად განსხვავდება ადამიანის გამოცდილებისგან.
გემოვნების რეცეპტორების დეფიციტი#
პირველი, რაც უნდა აღინიშნოს, არის გემოვნების რეცეპტორების სიმცირე. თუ ადამიანს დაახლოებით 9,000 გემოვნების ბოლქვი აქვს, კატას მხოლოდ 470-მდე გააჩნია. ეს ნიშნავს, რომ მათი გემოვნური სპექტრი ბევრად უფრო ვიწროა.
ყველაზე მნიშვნელოვანი გენეტიკური თავისებურება კი “ტკბილი” გემოს აღქმის უნარის არქონაა. კვლევის თანახმად, რომელიც ჟურნალ PLOS Genetics-ში გამოქვეყნდა, კატისებრთა ოჯახის წარმომადგენლებს აკლიათ 247 ამინომჟავა, რომელიც ქმნის დნმ-ის იმ სექციას (Tas1r2 გენი), რომელიც ტკბილის აღქმაზეა პასუხისმგებელი. ევოლუციურად, როგორც “ობლიგატურ მტაცებლებს”, მათ ეს უნარი არ სჭირდებოდათ, რადგან მათი რაციონი ენერგიას ცილებიდან იღებს და არა ნახშირწყლებიდან.
ყნოსვა – მთავარი ორიენტირი#
რადგან გემოვნების რეცეპტორები მწირია, კატისთვის საკვების ავკარგიანობის მთავარი ინდიკატორი ყნოსვა ხდება. კატის ყნოსვის აპარატი ადამიანისაზე დაახლოებით 40-ჯერ ძლიერია.
იაკობსონის ორგანო (ვომერონაზალური ორგანო): კატებს გააჩნიათ სპეციალური არხი სასის ზედა ნაწილში, რომელიც პირდაპირ კავშირშია ტვინთან. როდესაც კატა პირს ოდნავ აღებს დასუნვისას (ე.წ. “ფლემენის რეაქცია”), ის ქიმიურ სიგნალებს პირდაპირ ამ ორგანოსკენ მიმართავს. ეს მას საშუალებას აძლევს, საკვების შემადგენლობაზე იმაზე მეტი ინფორმაცია მიიღოს, ვიდრე ამას მხოლოდ გემოს გაშინჯვით შეძლებდა.
რას ეძებს კატა საკვებში?#
კატები განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან ამინომჟავებისა და ნუკლეოტიდების მიმართ. ჟურნალ Chemical Senses-ში გამოქვეყნებული ნაშრომების მიხედვით, კატის რეცეპტორები მომართულია “უმამის” (ხორცისეული, პიკანტური გემო) და მწარე გემოს ამოცნობაზე. მწარე გემოს მიმართ ზემგრძნობელობა მათ ეხმარება, ბუნებაში თავი აარიდონ ტოქსიკურ ნივთიერებებსა და გაფუჭებულ ხორცს.
საინტერესოა ტემპერატურის ფაქტორიც. კატები უპირატესობას ანიჭებენ საკვებს, რომლის ტემპერატურა დაახლოებით 38°C-ია (რაც ცოცხალი მსხვერპლის სხეულის ტემპერატურას შეესაბამება). ასეთ ტემპერატურაზე საკვებიდან არომატული მოლეკულები უფრო აქტიურად გამოიყოფა, რაც მათ ზემძლავრ ყნოსვას “საკვების ვარგისიანობის” სიგნალს აძლევს.
დასკვნა#
ამრიგად, კატა მართლაც “ცხვირით ჭამს”. გემოვნების რეცეპტორების სიმცირეს ის ფენომენალური ყნოსვითა და ქიმიური ანალიზის უნარით აკომპენსირებს. თუ თქვენი კატა უარს ამბობს საკვებზე, ეს ხშირად იმითაა განპირობებული, რომ სურნელოვანი მოლეკულების ნაკლებობის გამო, მისმა ტვინმა ვერ მიიღო დასტური საკვების უსაფრთხოებისა და ნოყიერების შესახებ.
წყაროები:
- Li, X., et al. (2005) – Pseudogenization of a Sweet-Receptor Gene (Tas1r2) in Felines: ეს არის ფუნდამენტური კვლევა, რომელმაც დაამტკიცა, რომ კატებს გენეტიკურად არ შეუძლიათ ტკბილის აღქმა. ბმული PLOS Genetics-ზე
- Monell Chemical Senses Center – The Cat’s Elusive Sweet Tooth: ამავე თემაზე ჩატარებული კვლევის მიმოხილვა და პრეს-რელიზი, რომელიც უფრო მარტივი ენით განმარტავს გენეტიკურ დეფექტს. ბმული Monell-ის ოფიციალურ საიტზე
- National Research Council (2006) – Nutrient Requirements of Dogs and Cats: აკადემიური წიგნი, რომელიც დეტალურად აღწერს ძაღლებისა და კატების კვების ბიოლოგიურ მოთხოვნებს, მათ შორის გემოვნებისა და ყნოსვის როლს. ბმული National Academies Press-ზე
- Drazen P. et al. (2015) – The Molecular Basis of Umami Perception in Domestic Cats: (დამატებითი წყარო) – ეს კვლევა უფრო დეტალურად ხსნის, თუ რატომ არის “უმამი” (ხორცის გემო) მთავარი ორიენტირი კატებისთვის. ბმული Chemical Senses-ზე (Oxford Academic)
